Betonnen schalen met grote glasvlakken Foto Christopher Schroer Heiermann

Overkoepelend

Centrale moskee Keulen, Duitsland

Barbara Heijl, december 2019

De centrale moskee in Keulen zou niet misstaan als hedendaags decor voor de sprookjes van 1001 nacht. Betonnen schalen gecombineerd met grote glasvlakken vormen een centrale koepel. De betonnen structuur staat symbool voor beschermende handen. De grote, glazen wanden zijn bedoeld als de weergave van een transparante gemeenschap. Twee 55 m hoge betonnen minaretten flankeren de koepel.

Centrale moskee in Keulen De centrale moskee in Keulen (foto Christopher Schroeer-Heiermann i. o. v. Architekturbüro Paul Böhm)

 

Samen komen

Naast de imposante gebedsruimte in de grote koepel, is een scala aan functies te vinden in het bouwcomplex. Verschillende bouwdelen zijn gegroepeerd rondom een verhoogd centraal plein, dat via een brede trap is verbonden met het maaiveld. Aan dit plein ligt de entree van de gebedsruimte, met plaats voor 4000 gelovigen. De moskee kan over de gehele breedte worden geopend naar de binnenplaats voor speciale gelegenheden. Ook de islamitische bibliotheek, een bazaar en een administratieve vleugel zijn geschakeld aan het plein. Centraal op het plein staat een fontein. Het water stroomt in cascades naar beneden en verbindt zo de twee verdiepingen. De val van het water vult de binnenplaats met een klaterend geluid. Het water stroomt verder naar de kelder waar het de route begeleidt naar de badkamers van een hamam.

vorige

 

Gevarieerd programma

Op de begane grond onder de grote koepel is een evenementenhal ingericht, deze kan voor de gelegenheid worden onderverdeeld in kleinere ruimtes. Ernaast is een multifunctionele zaal die ook te koppelen is aan de grote evenementenhal. Verder is een deel van de bazaar en een restaurant bereikbaar via een passage op deze verdieping.

Het complex is volledig onderkelderd met daarin collegezalen, een hamam en een parkeergarage. De faciliteiten in het gebouw zijn bewust opengesteld voor mensen van alle religies. Wel is ervoor gezorgd dat de koepel van de moskee vanaf alle verdiepingen zo veel mogelijk zichtbaar is, zodat de geest van de gebedsruimte door het gehele gebouw kan worden ervaren.

Betonnen eenheid

Het complex heeft een constructie van gewapend beton en is op staal gefundeerd. Het verhoogde dek op de eerste verdieping draagt bij aan de stabiliteit, omdat het alle bouwdelen met elkaar verbindt. Samen met de stabiliteitswanden eronder vormt het een tafelconstructie voor de koepel erboven. De stijfheid van de schalen zelf is vrij hoog, omdat de doorsnede van boven naar beneden toeneemt. Verder zijn stalen trekstangen gebruikt, bovenin de koepel, om de betonnen schalen zijdelings met elkaar te verbinden. De kozijnen zijn met flexibele kunststof profielen tussen het beton geklemd om spanning op het glas te voorkomen.

vorige

 

Cilinder en bol

De gekromde wanden van de moskee komen voort uit samengestelde geometrische figuren. De hoofdvorm van de centrale koepel bestaat uit een cilinder en een halve bol. Daaromheen staat een zelfde volume, maar dan met een grotere radius en een lager hoogtepunt. Dit volume is bovendien aan de voor-, achter- en bovenzijde afgeknot. Net als bij de ringen van een ui is hier omheen nog een ‘ring’ aangebracht. De radius van de bekistingselementen was vrij constant. De oppervlakte van de bekisting bestond uit gebogen betonplex planken, samengesteld tot elementen van 1,2 m bij 0,6 m. Het beton is in situ aangebracht en traditioneel verdicht. Bijna alle bekistingselementen zijn meerdere malen gebruikt.

vorige

 

Boucharderen

Een zware steiger heeft gedurende de volledige uithardingsperiode de schalen ondersteund. Daarna zijn oneffenheden als gevolg luchtbellen gevuld en is het beton gebouchardeerd. Het boucharderen kostte ongeveer een uur per vierkante meter geveloppervlak. Vervolgens is de gevel waterafstotend geïmpregneerd.

Vanwege de lichte kleur is gekozen voor een mix met hoogovencement. De kleur van het beton is verder bepaald door het zand en grind, er zijn geen pigmenten toegevoegd. De toegepaste sterkteklasse varieerde van C30/37 voor de laagbouw tot C40/50 voor de koepel.

Projectgegevens Centrale Moskee Keulen

opdrachtgever:

DiTiB e.V., Keulen

Gebruiker:

DiTiB e.V., Keulen

Architect:

Architeckturbüro Paul Böhm, Keulen

Constructeur:

ISK Kleinjohann, Keulen

Aannemer:

DiTiB e.V., Keulen

Totaal vloeroppervlak:

21.000 m2 bruto

Periode ontwerp

Ontwerp: 2006
Start bouw: 2009
Oplevering: 2017