Restaurant Under Header

Restaurant Under, Noorwegen

Barbara Heijl, augustus 2019

Onderzee diner

5 m onder de zeespiegel dineren? Dat kan in Under, het eerste onderwaterrestaurant van Europa in Lindesnes, Noorwegen, ontworpen door architectenbureau Snøhetta. Ook voor maritiem onderzoek biedt het gebouw nieuwe mogelijkheden. Een waterdichte betonnen schaal vormt het casco. Het beton is in het werk gestort nabij de locatie en met behulp van een hijskraanschip naar de zeebodem gedrukt en verankerd.

vorige

 

Studie

Het gebouw staat grotendeels onder water, in een baai op bijna het zuidelijkste puntje van de Noorse kustlijn. Hier komen zeestromen vanuit het noorden en zuiden samen met een grote rijkheid aan biodiversiteit. Het gebouw fungeert dan ook, naast eetgelegenheid, als maritiem onderzoekscentrum. De buitenzijde van de betonnen schil is niet behandeld, zodat het oppervlak na verloop van tijd zal begroeien als een kunstmatig rif. Een panoramische raampartij in de eetzaal van restaurant Under biedt uitzicht over de zeebodem. Het zeeleven kan hier langdurig met precisie worden geobserveerd, zonder duikers. Interdisciplinaire onderzoekteams bestuderen mariene biologie en visgedrag met behulp van camera’s en andere meetinstrumenten die aan de buitenzijde op de gevel zijn geïnstalleerd.

Gevormd door golven

Het bouwvolume is 34 m lang en 15 m hoog en wordt door architectenbureau Snøhetta vergeleken met een gezonken periscoop. Omdat de entree 3 m boven de zeespiegel ligt en de eetzaal 5 m eronder, is het gehele volume ongeveer 20 graden gekanteld. De betonnen schaal kan grote druk en schokken in de branding weerstaan. De constructie is berekend op onder meer golfbelasting, ijskrachten, getijden, sneeuw, wind en grote temperatuurschommelingen in FEM-design. De golfbelasting was maatgevend voor de constructie. De ronde randen van het gebouw komen voort uit deze berekeningen. Ze zorgen ervoor dat de golven in twee richtingen breken.

Materiaal

Het interieur wordt donkerder naarmate het dieper onder water ligt. Een thermisch verzinkte stalen brug leidt naar de entree. De kopgevel en de foyer zijn bekleed met Noors eikenhout. Van daaruit daalt een houten trap af naar een tussenverdieping met bar en zithoek. Daar toont een smal raam, van twee verdiepingen hoog, de overgang tussen lucht en water. Via een glasplaat in de vloer is de volle hoogte van het venster te overzien. De 40-persoons eetzaal en de keuken liggen één verdieping lager en is, op de vloer van gevlinderd beton na, volledig bekleed met blauwgrijze en zeegroene akoestische panelen bespannen met textiel. Als overgang van de houten bekleding naar de donkere panelen eronder, is een zone van roze-witte panelen gemaakt, geïnspireerd op de zonsondergang. Alle kleuren en materialen zijn bedoeld om maritieme associaties op de roepen.

Vislicht

Ook het lichtplan is tot in de puntjes uitgedacht en draagt bij aan de onderwatersfeer. In de donkere uren wordt de zeebodem verlicht om vissen aan te trekken tijdens het diner. Binnen is ledverlichting toegepast met veel aandacht voor het minimaliseren van de reflectie van licht in het grote raam. 380 ledlampen zijn geïnstalleerd op de plafondpanelen en geven ieder een subtiele puntige lichtbundel.

Uitzicht onder druk

Under heeft twee onderwatervensters van acrylglas. Het hoofdvenster is 10,8 m breed, 3,43 m hoog en 0,27 m dik. Het kon nergens ter wereld uit één stuk worden geproduceerd. Daarom zijn drie delen in de fabriek aan elkaar gelast tot het gewenste oppervlak van 34 m². Het andere venster is twee verdiepingen hoog en slechts 8 cm dik. Beide vensters zijn geplaatst voordat het casco te water is gelaten, om het volume als een scheepsromp af te dichten. De glaspanelen zijn van buitenaf gezet, zodat de waterdruk de dichting van de sponningen zou bevorderen.

Betonnen rif

De betonnen buitenschaal is op het droge gestort op een ponton. Aan de onderzijde zijn ogen ingegoten ter verankering van het casco. Het schoonbeton boven de waterlijn is bekist met ruw bezaagd, Noors naaldhout. De nerven van het hout lopen parallel aan de betonnen schaal. Het betonoppervlak onder water is met betonplex uitgevoerd.

Het beton voldoet aan sterkteklasse C45/55 (fck, cube = 55 MPa). Er is een standaard FA-cement, cement met vliegas, gekozen om de hydratatiewarmte van het betonmengsel te beperken. Ook zijn superplastificeerders toegevoegd voor de verwerkbaarheid. Het mengsel is zelfverdichtend.

Gaten vullen

De betonnen buitenschil heeft twee diktes, boven de vloedlijn een dikte van 400 mm en daaronder 500 mm. In de gietnaden is zwelband van natriumbentoniet aangebracht. Om de centerpengaten waterdicht te maken zijn kunststof afstandsbuizen ingestort, met een conisch uiteinde. De buitenzijde van deze profielen is opgeruwd voor een goede betonhechting. Na het verwijderen van de centerpennen zijn deze buizen vol gespoten, afgedicht met bijbehorende plug en gepleisterd. Voor het geval er zeewater tussen de kunststof buizen en het beton zou dringen, is om het midden van de profielen een extra mantel aangebracht die eventuele capillaire werking tegengaat.

Werk onder water

Onder water is eerst een stalen paalfundering aangebracht, daarop is een prefab betonnen bodemplaat bevestigd. In de plaat zit een sparing ter plaatse van het contactvlak met het betonnen casco, daaromheen steken draadstangen uit het beton.

Met behulp van een hijskraanschip is het casco naar de exacte locatie verplaatst en is het ponton verzonken, zodat het geheel ging drijven. De kraan hield de opening voor de entree van het bouwwerk omhoog, waardoor er geen water naar binnen kon stromen. In het casco zijn plastic waterreservoirs gevuld om het geheel gecontroleerd te laten zakken. Duikers hebben de ogen over de draadeinden geleid en vastgeschroefd. Daarna zijn de watertanks leeggepompt en konden de inbouwwerkzaamheden van start gaan. De bouw heeft in totaal iets meer dan een jaar in beslag genomen.

Projectgegevens Restaurant Under, Lindesnes, Noorwegen

OPDRACHTGEVER:

Lindesnes Havhotell (Stig Ubostad en Gaute Ubostad)

GEBRUIKERS:

Restaurant Under en wetenschappelijk onderzoekers

ARCHITECT:

Snøhetta

CONSTRUCTEUR:

Asplan Viak AS

AANNEMER:

BRG Entrepenør

UITVOERING BETON:

Unicon

TOTAAL VLOEROPPERVLAK:

495 m² bruto

PERIODE ONTWERP:

Ontwerp 2016
Start bouw 2018
Oplevering 2019