Hudsons Bay Interieur Foto Kees Hummel

Schering en inslag

Barbara Heijl, WijS architectuur, maart 2020

Het voormalig V&D-gebouw in het centrum van Amstelveen is gestript tot op het casco, uitgebreid en heringericht tot hedendaags, luxe warenhuis. De robuuste betonnen constructie met paddenstoelkolommen en cassettevloeren karakteriseert het interieur. Kers op de taart is de nieuwe prefab betonnen gevel met haarscherpe belijning.

Hudsons Bay Exterieur Gereed Foto Kees Hummel Hudson's Bay in Amstelveen (foto: Kees Hummel)

 

Amstelveen heeft nu weer een representatief warenhuis in het hart van de stad. Door de grondige renovatie is het introverte gebouw uit de jaren 70 bijna onherkenbaar getransformeerd. De draagconstructie met paddenstoelkolommen op een stramien van 9,1 m bij 10,3 m, overspannen door cassettevloeren, vormde de grootste kwaliteit. Daarom is de constructie behouden en is het gebouw gestript tot op het casco. De gesloten gevel van grindbeton heeft plaatsgemaakt voor een transparante gevel, verrijkt met lichtgekleurde elementen in prefab beton. Om de kavel maximaal te benutten, is het bouwvolume aan drie zijden uitgebreid tot op de rooilijn met een stalen skelet van 1,5 m diep. Aan het staal is de nieuwe gevel bevestigd. Het stramien van de stalen constructie (h.o.h.-afstand 2275 mm) wijkt af van de oorspronkelijke betonnen constructie.

Verder is de betonnen pergola op het dak (oorspronkelijk gebouwd voor de expositie van de tentencollectie) vervangen door een volledige winkelverdieping. Het dakvlak is daarbij gebruikt als parkeerdak.

vorige

 

Parkeerwinst

De oorspronkelijke parkeergarage is volledig gesloopt en vervangen door een nieuwe. Het warenhuis vormde een aanééngesloten volume met de oude parkeergarage, hoewel er wel dilataties tussenbeide waren aangebracht. De bruto verdiepingshoogte van de oude garage (2,3 m) was afgestemd op de bruto verdiepingshoogte (4,6 m) van het warenhuis. De geringe verdiepingshoogte gecombineerd met dwarsparkeerplaatsen, maakten de oude garage inefficiënt. De nieuwe garage heeft een betonnen constructie met prefab wanden en kanaalplaatvloeren. De vloeren liggen onder een helling en hebben gestoken parkeerplaatsen. De ruimtebesparing die dit opleverde, is als extra winkeloppervlak toegevoegd aan het warenhuis. Bovenop de parkeergarage wordt bovendien een woonblok gebouwd dat, net als de gevel van de garage, in geveluitstraling aansluit bij het warenhuis.

vorige

 

Beton weven

Toepasselijk voor een warenhuis is het nieuwe gevelprincipe van het warenhuis geïnspireerd op textiel. Slanke, prefab kolommen en balken van lichtgekleurd beton vormen een aaneengesloten raster. Ze verlopen zowel in diepte als breedte en zijn met elkaar verweven, zoals de schering en inslag op een weefgetouw. Hoekkolommen lopen overhoeks door en hebben in aanzicht dezelfde slanke verschijning als de kolommen ernaast. De vorm en de belijning van de betonnen gevelelementen moesten messcherp zijn voor het schaduwspel dat de architect beoogde. Daarom is de betonleverancier al vroeg betrokken bij het ontwerpproces. Tijdens het ontwerpproces zijn een aantal basisprincipes afgesproken. Bijvoorbeeld dat de kolommen in het midden minimaal 500 mm diep moesten zijn en aan de uiteinden minimaal 200 mm, omdat zij tot wel 12 m lang zijn.

Selectie

Voor het beoordelen van het beton en het bepalen van de beste maltechiek voor de gewenste belijning zijn een aantal proefelementen gemaakt. Na het beoordelen van kleine monsters zijn één op één mock-ups gemaakt. Deze zijn naar de bouwplaats in Amstelveen gebracht en daar beoordeeld. Vervolgens is een tweede set proefelementen gemaakt. Na de goedkeuring daarvan heeft de architect nog twee keer de fabriek in België bezocht om het laatste resultaat door te spreken.

Messcherpe maltechniek

Er is een serie van polyester mallen ontwikkeld om de vorm en de belijning van de betonnen gevelelementen messcherp te krijgen. Eerst is de exacte vorm van de benodigde kolom of balk gemaakt uit piepschuim, afgewerkt met epoxy en spuitplamuur tot op 0,1 mm precies. Daarna is deze plug ingespoten met een speciale gelcoat (0,6 mm dik), zeer krasvast en bestand tegen hoge pH-waarden. Vervolgens is daaromheen een met hars doordrenkte glasvezel gewikkeld. Na het uitharden van de polyester mal is deze met plug en al in het beton ingestort. Zo ontstond een betonnen behuizing die de mal zeer vormvast en vele malen herbruikbaar maakte. Voorzieningen voor verankering zijn ingestort. Om het aantal benodigde mallen te minimaliseren, zijn kortere kolommen vervaardigd door het plaatsen van betonplex tussenschotten in de lange mallen.

vorige

 

Uitzonderingen

De hoekkolommen en de kleine tussenkolommen zijn vanuit kostentechnische overwegingen met andere maltechnieken vervaardigd. Bijna iedere hoekkolom is namelijk uniek. Daarom is voor deze kolommen direct een mal (de negatieve vorm) gemaakt. In een piepschuim kern is de benodigde sparing gemaakt met een marge van ongeveer 2 mm. De vorm is daarna afgewerkt met epoxy en spuitplamuur. De minder complex gevormde tussenkolommen zijn in hout bekist. De belijning op deze delen is iets minder scherp, maar de snijlijnen tussen de vlakken tekenen zich ook hier duidelijk af.

vorige

 

Betonsamenstelling

De betonnen gevelelementen hebben geen constructieve functie en zijn slechts zelfdragend, toch is een beton met een druksterkte van 65 MPa gebruikt. Dit is nodig om scheurtjes in de lange slanke elementen door eigen gewicht te voorkomen. Met uitzondering van de gepolijste kolommen op de begane grond, zijn de elementen gemaakt van zelfverdichtend beton. Het betonmengsel bevat wit portlandcement CEM I, kwartszand uit Trier, wit zilverzand uit de streek van Mol, kalksteen granulaten uit de streek ten zuiden van Parijs, kalksteenmeel en hulpstoffen ten behoeve van de vloeibaarheid. Het zand geeft het beton de warme kleur. Het betonmengsel voor de kolommen in de plint bevat meer grove delen en minder zand. Dit mengsel is verdicht met hoogfrequent trilmotoren. Alle elementen zijn met staal gewapend.

Oppervlak veredelen

De kolommen op de begane grond zijn gepolijst. Het beton heeft daardoor een terrazzo uitstraling en het gladde oppervlak is minder gevoelig voor opspattend vuil en beschadigingen. Voor een nauwe aansluiting op het maaiveld zijn passtukken (neuten) gegoten van hetzelfde betonmengsel. Op de verdiepingen erboven heeft de oppervlaktetextuur juist een satijnen glans. Dit komt doordat het beton gezuurd is. Na het ontkisten en uitharden zijn de elementen verzadigd met water en vervolgens besproeid met een oplossing van 17% waterstofchloride en 83% water. Het zuur etst de kalkhoudende delen in het cement weg, waardoor het zand in het betonmengsel wordt blootgesteld. De elementen zijn gezuurd in de open lucht door werknemers met beschermde werkkleding. Na het zuren is het overtollige zuur samengevoegd met het basische restafval van het polijstwerk, waardoor het restproduct nagenoeg neutraal was.

vorige

 

Vervoeren, hijsen, stellen

Om beschadiging door het eigen gewicht van de gevelelementen te voorkomen, is gewerkt met een vervoers- en hijsprotocol. De balken zijn opgelegd op consoles tijdens transport. De kolommen zijn voor het vervoer opgehangen aan gevelankers. Om de lange kolommen niet op de volledige lengte te belasten, zijn ze tijdens het kantelen extra ondersteund. Bij de eerste 30 graden draaien is op ongeveer tweederde van de lengte een schraag gebruikt als kantelpunt. Bij de verankering aan de stalen constructie is rekening gehouden met diverse stelmogelijkheden. De betonnen gevelelementen zijn zeer maatvast, dankzij de nauwkeurige maltechniek. De benodigde toleranties voor de stalen constructie zijn uitgemiddeld met hoeklijnen en slobgaten.

Onderhoud

De liggende balken in de gevel zijn het meest gevoelig voor vervuiling. Daarom zijn alle betonnen elementen na de montage gehydrofobeerd met een nanocoating. Het vermindert de vochtopname en maakt de benodigde reiniging (om de twee à drie jaar) een stuk makkelijker. Een CE-gecertificeerde coating gebaseerd op Fluorpolymeren is gebruikt. De werking van de coating is te vergelijken met de werking van een teflonlaag in een pan. Het maakt het betonoppervlak minder poreus, zodat vuil en vocht gaat parelen op het oppervlak en niet vast gaat zitten in de poriën. Bij goed onderhoud van de gevel kan de nanocoating zeven tot tien jaar bescherming bieden.

Projectgegevens Hudson's Bay, Amstelveen

PROJECT:

Renovatie warenhuis, Amstelveen

OPDRACHTGEVER:

ASR Vastgoed Vermogensbeheer, Utrecht

GEBRUIKER:

Hudson’s Bay (nu leegstaand)

ARCHITECT:

Rijnboutt, Amsterdam

AANNEMER:

AKOR, Rijssen

CONSTRUCTEUR:

Md Raadgevende Ingenieurs, Rotterdam

UITVOERING BETON:

Decomo, Moeskroen

TOTAAL VLOEROPPERVLAK:

20.000 m² bruto

PERIODE:

ontwerp: 2016
start bouw: 2017
oplevering: 2018