C Boeri Studio Vertical Forest ph Laura Cionci 0690 lr

Torenhoge bomen

Barbara Heijl, oktober 2019

Vijf jaar na oplevering is Bosco Verticale in Milaan groener dan ooit. Het woonbos op hoogte, met betonnen drager, is dus beproefd. Cruciaal voor het slagen van het project was het vinden van een veilig constructiesysteem, geschikt voor volgroeide bomen. Het duurzame woonconcept van Stefano Boeri Architetti, reist nu de hele wereld over. Zowel in Eindhoven als in Utrecht zullen binnenkort ‘groene’ woontorens verrijzen (de Trudo Toren en Wonderwoods) en in China staat zelfs een hele forest city op de planning.

Niet lang geleden werden hoogbouwplannen met zware plantenbakken op hoogte nog weggelachen als onrealistisch en te duur. Maar sinds 2014 staat in de Italiaanse stad Milaan, aan de rand van de Isola-wijk, de fysieke vertaling van een verticaal bos. Sindsdien is het draagvlak voor dit soort plannen enorm gegroeid. De twee woontorens herbergen ongeveer 800 bomen, 4.500 struiken en 15.000 planten, zorgvuldig afgestemd op de bezonning en de windbelasting van de gevels.

vorige

 

Groen inbreiden

Het project is bedoeld als een verticale verdichting van de natuur binnen de stad. Het voldoet aan de vraag naar meer woningen, zonder de noodzaak om het bebouwde grondoppervlak uit te breiden. De begroeiing van het verticale bos draagt bij aan de opbouw van een microklimaat dat CO2 en stofdeeltjes absorbeert en zuurstof produceert. Een aantal ‘verticale bossen’ in de stad zouden samen een netwerk van groen kunnen vormen tussen de belangrijkste parken van de stad en de biodiversiteit vergroten.

Bomenberaad

Aan de bouw van Bosco Verticale in Milaan is een uitgebreide studie voorafgegaan naar ecosystemen van bomen. Een selectieproces van wel twee jaar ging vooraf aan de definitieve keuze voor de juiste planten- en boomsoorten. Daarin is getest welke bomen het meest geschikt zijn om te groeien in potten aan de rand van balkons in een hoge toren. De studie is verricht in nauwe samenwerking met een groep botanisch experts. De gekozen planten en bomen zijn vervolgens gekweekt onder omstandigheden die vergelijkbaar zijn met de condities op de balkons. Zodoende is de overgang naar de definitieve standplaats zo klein mogelijk gemaakt.

vorige

 

Complex fundament

Het plan bestaat uit de twee woontorens, een lager wooncomplex en een kantoorgebouw. De constructie van beide torens bestaat volledig uit in situ beton en is opgebouwd uit een stabiliteitskern en recht boven elkaar geplaatste kolommen in de gevel. Het geheel is boven twee metrotunnels gestitueerd. Een betonnen kelderbak van meerdere verdiepingen, opgebouwd uit diepwanden en vloerschijven, verbindt de gebouwen en vormt de fundering. Arup heeft geavanceerde oplossingen bedacht (o.a. een seismisch isolatiesysteem in de laagste toren) ter bescherming tegen geluid en trillingen door de metrotreinen. Op basis van desk-studies, trillingsonderzoeken en in-situ tests heeft het ingenieursbureau gedetailleerde analyses uitgevoerd van de constructie tijdens de bouw.

vorige

 

Bos in beton

Er zijn drie soorten beton toegepast in het project. Voor de diepwanden is zelfverdichtend beton gebruikt. De stabiliteitswanden en een deel van de kolommen in de gevel bestaan uit hogesterktebeton (hsb), sterkteklasse C60/75. Door het gebruik van hsb voor de zwaarst belaste kolommen in de gevel, zoals de kolommen ter plaatse van de overhoekse balkons, konden alle kolommen relatief slank en met gelijke dimensies worden uitgevoerd. De vloeren en overige constructiedelen zijn uitgevoerd in regulier beton. De balkons kragen 3,5 m uit ten opzichte van de ringbalk in de gevel. Ze zijn aangestort aan de vloer en lopen zonder koudebrugonderbreking door van binnen naar buiten, zoals gebruikelijk in Milaan met een gunstig gematigd klimaat.

De vloervelden grenzend aan de overkragingen zijn in het werk nagespannen met een ongebonden naspansysteem. Zodoende is de diepte van de elementen geoptimaliseerd en de is doorbuiging onder de potten te beheersen. Steiger van zelfdragende stalen vakwerkliggers, bevestigd aan de onderliggende vloer, zijn gebruikt om de uitkragende betonnen balkons te storten. De balkonvloer is gelaagd. De betonnen vloerplaat is bedekt met een waterdichte folie op een isolatielaag. Daarop staat een lichtgewicht dekvloer van grijze keramische tegels (RAL 7040) van 60 bij 60 cm.

Veilig planten

De betonnen plantenbakken in de balkons zijn voorzien van een waterdichte folie en bevatten een driedubbel veiligheidssysteem. Het eerste deel bestaat uit een stalen frame bevestigd aan het betonnen balkon. Ten tweede hebben alle bomen elastische banden die de kluit verbinden met het stalen frame. De derde beveiliging is alleen nodig bij de bomen op de meest kritische posities qua windbelasting, zoals op overhoekse balkons. Een stalen kabel is bevestigd om de stam net onder de kroon van de boom en is gezekerd aan het balkon erboven.

Uitwaaien

Om de juiste veiligheidsmaatregelen te bepalen, zijn de ontwerpen voor het veiligheidssysteem uitvoerig getest. Eerst zijn de krachten op schaalfiguren van bomen in een 1:100 maquette geëvalueerd in de windtunnelfaciliteit van de universiteit Politecnico di Milano. Daarna is de weerstand tegen de extreme windbelasting geverifieerd met tests op echte bomen in de open-flow facility van de Florida International University. Alle bomen zijn in een boomkwekerij geplant, een jaar voor de verwachte datum van de verhuizing naar het gebouw. Ze zijn na de voltooiing van de bouwwerkzaamheden geïnstalleerd met een hijskaan.

Duurzaam irrigeren

Het onderhoud van de begroeiing en het irrigatiesysteem is centraal geregeld vanuit de verhuurder. Om het verbruik van water tot een minimum te beperken wordt hiervoor een mix van grondwater, regenwater en ‘grijs’ water gebruikt. Het grondwater wordt via putten aan de ondergrond onttrokken en wordt ook gebruikt voor het verwarmings- en koelsysteem. Vervolgens wordt het via de herinjectie-putten weer in de ondergrond gebracht. Het grijze water bestaat uit gebruikt water van de huurders, dat is gereinigd met een zuiveraar. Dit water wordt opgevangen in twee containers in de kelder. Dankzij een controlesysteem en de sensoren in de potten is autonome irrigatie mogelijk. Heldhaftige hoveniers verzorgen de balkontuinen met behulp van klimuitrusting.

Projectgegevens Woontorens Bosco Verticale, Milaan

Opdrachtgever:

HINES Italia Srl

Gebruiker:

huurders

Achitect:

 Stefano Boeri Architetti

Aannemer:

ZH General Construction Company en
Colombo Costruzioni

Constructeur:

Arup

Betonleverancier:

Holcim

Bruto vloeroppervlak:

40.000 m²

Periode:

ontwerp 2006
start bouw 2009
oplevering 2014