1224x480 content formfield files form Project 1767 26ff1b

Stoer beton met bijzondere details

Foka Kempenaar, maart 2019

Het bijzondere aan Villa K6 op Rieteiland-Oost in Amsterdam zit hem in de engineering, in combinatie met opmerkelijk ambachtelijk werk. Voordat dit geheel uit beton opgetrokken vrijstaande woonhuis kon worden gebouwd is ingewikkeld denkwerk verricht. De betonnen gevel vormt tevens de draagconstructie. Het gehele pand is 3D-geëngineerd inclusief wapening, waarna het beton laag voor laag in het werk is gestort in een planken bekisting.

vorige

 

De particuliere opdrachtgever van Villa K6 wilde een stoer strandhuis, dat als het ware samensmolt met zijn omgeving, met veel privacy. De definitieve keuze voor beton kwam volgens architect Michiel Raaphorst van V8 architects vervolgens voort uit een aantal pragmatische redenen. Toen de architect op Rieteiland-Oost aankwam om de locatie te bekijken, stonden daar al heel veel villa's. Wat opviel was dat deze niet bijzonder interessant waren qua materiaalgebruik. Dit hangt ongetwijfeld samen met het feit dat wanneer je op een dergelijke locatie een fraai woonhuis wilt realiseren, je in verhouding veel geld kwijt bent voor de kavel. "Wij wilden niet het zoveelste huis met gevelbekleding maken, en zijn daarom in minder traditionele bouwmogelijkheden gedoken."

Schoenendoos

Bovendien bleken de huizen op het Rieteiland dicht op elkaar staan, dus was een juiste oriëntatie met het oog op privacy extra belangrijk. Sterke punten van de kavel waren in dit geval de ligging aan het water aan de voorzijde, en een achterzijde pal op het zuiden. Daar is op geanticipeerd door qua ontwerp voor een soort 'schoenendoos' te kiezen. Met veel glas op de koppen van de woning en lange, dichte zijgevels.

Om de geheel uit beton bestaande woning de nodige tactiliteit mee te geven, koos de architect voor een uitvoering met een plankstructuur, gestort in het werk. De eerste keer dat zij met deze werkwijze in aanraking kwamen, was eigenlijk omdat ze niet anders konden. Dat was ook in Amsterdam, middenin de bouwcrisis. Doordat de aannemer toen heel moeilijk aan breedplaten kon komen en eigenlijk graag ambachtelijk te werk wilde gaan, viel de keuze op plankenbekisting. Deze ervaring leerde dat wanneer je beton op een dergelijke ambachtelijke wijze verwerkt, de esthetica vanzelf ontstaat.

Bovenop de voorgaande redenen om voor beton te kiezen, kwam dat de opdrachtgever affiniteit had met het materiaal omdat deze een achtergrond heeft in de civiele techniek. Hij begreep dat het een bijzonder aantrekkelijk beeld kan opleveren als je het beton zorgvuldig opbouwt met behulp van de beoogde planken bekisting. En tot slot knipoogt het ontwerp van dit project naar de prachtige brutalistische, uitkragende ontwerpen van betonvilla's in Zuid-Amerika, die daar volgens de architect ook regelmatig aan het water te vinden zijn.

Subtiele grijstinten

Normaal gesproken stort je beton per vak in een bekisting. Maar in dit geval werd steeds de volledige omtrek van de villa gevolgd. Zo kon over de gehele gevel een mooie horizontale lijn worden gewaarborgd. Bovendien kreeg elke laag net een andere tint, door het toevoegen van kleurstoffen. Zo ontstonden subtiele kleurnuances, die ervoor zorgden dat het pand een warmere uitstraling kreeg. Het aanbrengen leidde tot behoorlijk wat extra denkwerk, en vroeg de nodige handigheid qua planning. Nadat er bijvoorbeeld een halve meter was gestort in een bepaalde kleurnuance, kwam daar bovenop een laag in net een iets andere kleur. Bovendien variëren de lagen in dikte. Om dat te bereiken moesten alle betrokkenen onder andere goed op hoogte zijn van het stortplan. Zo moest exact helder zijn hoeveel kubels er op welk moment zouden arriveren op de bouwplaats en wat de inhoud was.

Om er zeker van te zijn dat het beton op de juiste wijze zou worden bereid en aangebracht, is Keijzer Nederland Betonwerken BV uit Zutphen bij dit project betrokken. Een ervaren betonbouwer én ambachtsman, die het projectteam prima op weg kon helpen. Bovendien is Henk Oude Kempers (red.: zelfstandig adviseur schoon beton) bij het proces betrokken voor de kwaliteitsborging. Voorafgaand en tijdens de bouw zijn vervolgens eindeloos veel monsters gemaakt in de betoncentrale. De eerste stort in de bekisting betrof de kelder. Omdat deze onder het maaiveld ligt was dit een mooie plek om als 'mock up' te gebruiken, de eerste lagen te storten en daarbij te experimenteren met kleurstoffen.

Door de kleurnuancering en de plankenafdruk in de betonlagen laat het eindresultaat een gevel met een bijzondere dynamiek zien. Een soort spekkoek. Een beeld dat nog eens wordt versterkt doordat er door de oriëntatie van het pand op een groot gedeelte van de muren een slagschaduw valt. Om algengroei te voorkomen, is aan het einde van de bouw een nano coating toegepast.

Schelpornamenten

Niet alleen de houten bekisting zorgt ervoor dat de schil van Villa K6 als het ware is gaan 'leven'. Om het gevelbeeld verder te versterken zijn op diverse plaatsen schelpornamenten aangebracht. Omdat dit soort details niet alleen fraai staat, maar ook het gevoel van het stoere strandhuis versterken en de liefde voor het ambacht laten zien. Uitgangspunt voor deze versiering zijn gehalveerde trechterschelpen. Van dit ontwerp is een mal gemaakt, door het in 3D te printen. Daar is vervolgens gietijzer in gestort. De gietijzeren elementen zijn tenslotte in de kist opgenomen en mee gestort. Wanneer het ijzer straks verroest en verouderd, doorbreken de ornamenten het utilitaire van het beton dat de constructie vormt. Zo krijgt deze villa als het ware een extra dimensie.

Ook de gaten die ontstonden door de centerpennen zijn verfraaid met gietijzeren knopen, en geven het brute volume samen met de schepornamenten een delicate rand. De versierde centerpengaten zijn naast fraai ook functioneel en bedoeld voor de ventilatie van de luchtspouw. Het vuil blijft echter buiten doordat de gaten van de pennen zoveel mogelijk zijn bedekt met een gietijzeren schelpknoopje, met in het midden een heel klein gaatje.

Het bijzondere van deze villa zit hem volgens Raaphorst vooral in het feit dat deze een ode aan het ambacht is en tegelijkertijd een voorbeeld van high tech engineering. Ambachtelijk, omdat je hier duidelijke de kundige handen van de betonvlechter, de ijzergieter, de timmerman en de betonmenger in terugziet. En high tech, omdat dit bouwwerk niet kon worden gerealiseerd zonder een complete 3D-engineering voorafgaand aan de bouw, inclusief wapening. Dat was mede nodig vanwege de uitkragende volumes bovenop de woning en de krachtwerking die daarmee gepaard gaat. Daar is een patio gerealiseerd inclusief zwembad.

Tijd en vertrouwen

Het engineerswerk is verricht door Pieters bouwtechniek. De omzetting van het ontwerp naar de engineering is heel goed geslaagd, waardoor er een heel duidelijk beeld was van de partijen die vervolgens bij de bouw moesten worden betrokken. Dat een complexe opgave als deze vervolgens soepel tot een fraai einde kon worden gebracht, is niet in de laatste plaats te danken aan het feit dat de opdrachtgever verstand van bouwen had. "Die moet bij een dergelijke opgave geheel achter een plan staan en de risico's begrijpen. Want stel dat je een schelp niet goed borgt in een kist, dan kan hij heel ergens anders in de gevel terechtkomen. Het goed aanbrengen van dit soort details kosten tijd en vraagt dus vertrouwen."

Projectgegevens Villa K6, Amsterdam

OPDRACHTGEVER:

Particulier

GEBRUIKER:

Particulier

ARCHITECT:

V8 architects, Rudolph Eilander, Michiel Raaphorst

CONSTRUCTEUR:

Pieters Bouwtechniek, Delft

INSTALLATIEADVISEUR:

Boviam, Maassluis

ADVISEUR SCHOONBETON:

Henk Oude Kempers

ADVISEUR AKOESTIEK:

ABT

ADVISEUR BOUWFYSICA:

ABT

AANNEMER:

Meijer Bouw

TOELEVERANCIER BETON:

Keijzer Nederland Betonwerken BV, Zutphen

OVERIGE TOELEVERANCIERS:

Roord binnenbouw (Amsterdam)
Modular (Amstelveen)
Schock Nederland (Apeldoorn)

TOTAAL VLOEROPPERVLAK:

323 m2 bruto

PERIODE:

ontwerp: 2015
start bouw: 2016
oplevering: 2017